Bầu Thụy và mục tiêu 1.000 tỷ đồng: VFF nhiệm kỳ 10 trước bài toán dòng tiền

Buổi công bố danh sách đề cử Ban chấp hành Liên đoàn Bóng đá Việt Nam nhiệm kỳ 10 (2027-2031) diễn ra như một cuộc họp báo thường lệ. Ba cái tên được xướng lên cho ghế Chủ tịch: Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Xuân Vũ và Nguyễn Đức Thụy. Không khí chỉ thực sự đổi khi chương trình hành động của ông Thụy được phát. Một mục tiêu nằm ngay đầu văn bản: huy động 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm từ năm 2027. Phòng họp vẫn giữ vẻ lịch sự, nhưng những ánh mắt bắt đầu rời khỏi sơ đồ tổ chức và dừng lại ở các dòng tài chính. Người ta cười tôi vì hỏi về chiếc ghế Chủ tịch VFF; rồi cả khán phòng im lặng khi bảng ngân sách được chiếu lên.

VFF nhiệm kỳ 9 sắp khép lại bằng một cuộc bầu cử có nhiều điểm khác thường. Ông Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch đương nhiệm, đại diện cho sự liên tục. Ông Nguyễn Xuân Vũ, Phó Chủ tịch phụ trách truyền thông nhiệm kỳ 9, đại diện cho kinh nghiệm điều hành bộ máy. Ông Nguyễn Đức Thụy, Phó Chủ tịch HĐQT Sacombank và là người đứng đầu CLB Ninh Bình, bước vào cuộc đua bằng một chương trình tài chính rất cụ thể. Kỳ bầu cử ấy là vết nứt của cả nền bóng đá, nơi ghế ngồi và dòng tiền nằm chung một bàn.

Điều đáng chú ý là cách ông Thụy đặt vấn đề. Ông không mở đầu bằng thành tích đội tuyển hay mục tiêu World Cup. Ông mở đầu bằng nguồn lực: xã hội hóa, tài trợ, hợp tác doanh nghiệp, thương quyền, nội dung số và dịch vụ bóng đá. Mục tiêu 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm lớn gấp nhiều lần khoản ngân sách nhà nước khoảng 80 tỷ đồng cấp hằng năm cho các nhiệm vụ bóng đá. Nếu mục tiêu này thành hiện thực, VFF sẽ chuyển từ một tổ chức phụ thuộc vào ngân sách và tài trợ truyền thống sang một tổ chức có nguồn thu tự chủ. Đây là thay đổi về mô hình, không phải thay đổi về khẩu hiệu.

Cốt lõi của chương trình nằm ở chỗ biến VFF thành một đơn vị vận hành thương mại chuyên nghiệp, nơi mỗi hợp đồng tài trợ, mỗi gói bản quyền và mỗi dịch vụ bóng đá đều được đo bằng dòng tiền có thể kiểm toán. Ông Thụy cam kết từ năm 2027 bảo đảm 100% kinh phí hoạt động và phát triển bóng đá thuộc trách nhiệm VFF bằng nguồn xã hội hóa và nguồn thu tự tạo, không sử dụng ngân sách nhà nước. Cam kết này mạnh, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực quản trị. Muốn huy động 1.000 tỷ đồng, VFF cần một bộ máy có thể đàm phán, triển khai và giám sát các hợp đồng lớn, thay vì chỉ chờ nhà tài trợ đến gõ cửa.

Kế hoạch hỗ trợ các CLB là phần dễ tạo thiện cảm nhất. Ông Thụy đề xuất 3 tỷ đồng mỗi năm cho mỗi CLB V-League, 2 tỷ đồng cho mỗi CLB hạng Nhất và 2 tỷ đồng cho mỗi CLB bóng đá nữ mỗi mùa; các liên đoàn địa phương đủ điều kiện nhận 2-3 tỷ đồng mỗi năm. Nếu tính theo quy mô hiện tại, gói này có thể ngốn khoảng 80-100 tỷ đồng mỗi năm. So với mục tiêu 600-1.000 tỷ đồng, đó là phần nhỏ. Nhưng với một CLB hạng Nhất đang vật lộn với chi phí đi lại, tiền ăn và tiền lương, 2 tỷ đồng có thể là khoản chênh lệch giữa tồn tại và giải thể. Điều quan trọng là tiền phải đến đúng hạn, đúng đối tượng, có kiểm tra.

Về hệ thống thi đấu, ông Thụy muốn VFF phối hợp với Công ty VPF, các CLB và chuyên gia nghiên cứu phương án mở rộng V-League lên 16-18 đội, hạng Nhất lên 18-20 đội. Mở rộng giải tạo thêm cơ hội thi đấu cho cầu thủ trẻ sau quá trình đào tạo. Nhưng mật độ lịch thi đấu là thủ phạm lớn nhất của chấn thương; không đội ngũ y tế nào cứu được hai trận một tuần nếu lịch thi đấu bị nhồi. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, một giải đấu mở rộng mà không có lịch thi đấu khoa học, không có tiêu chuẩn sân bãi và không có phòng phục hồi sẽ biến cầu thủ thành những cỗ máy hao mòn. Mở rộng quy mô phải đi cùng cải cách lịch, y tế và cấp phép CLB.

Bóng đá nữ là phần có tính cấu trúc nhất trong chương trình. Ông Thụy hướng tới hệ thống 8-10 đội có khả năng duy trì hoạt động ổn định, khuyến khích các CLB V-League thành lập đội nữ, liên kết hoặc đứng ra bảo trợ. Ông cũng nói đến việc kết nối học viện, trường học, CLB và địa phương để tạo lộ trình liên tục cho cầu thủ nữ, kết hợp thi đấu, học văn hóa và chăm sóc sức khỏe. Đây là cách đặt vấn đề đúng. Bóng đá nữ không thể phát triển bằng những đợt tập trung ba tuần trước giải. Nó cần một giải đấu đều đặn, lương, bảo hiểm, bác sĩ và một môi trường học tập tử tế. Mức hỗ trợ 2 tỷ đồng mỗi CLB nữ mỗi mùa là tiền giống, chưa phải toàn bộ chi phí.

Với trọng tài, chương trình đặt mục tiêu đầu tư chuyên sâu cho khoảng 10-20 trọng tài và trợ lý trọng tài có triển vọng, tăng cơ hội được phân công điều hành các trận đấu quan trọng ở châu Á. Đây là khoản đầu tư nhỏ nhưng có thể tạo hiệu quả rõ rệt. Trọng tài là một mắt xích yếu của bóng đá Việt Nam trong nhiều năm. Đầu tư vào một nhóm nhỏ có năng lực, thay vì dàn trải, là hướng đi hợp lý. Ông Thụy cũng tính đến việc chuẩn bị nhân sự Việt Nam tham gia các vị trí lãnh đạo tại AFF, AFC và FIFA khi có kỳ bầu cử phù hợp. Đại diện trong các ủy ban quốc tế không chỉ là vinh dự; đó là quyền tiếp cận thông tin, lịch thi đấu và nguồn lực.

Hợp tác quốc tế được ông Thụy nhắc đến với hai hướng: mở rộng quan hệ với các CLB hàng đầu thế giới để tổ chức thi đấu, giao lưu, đào tạo tại Việt Nam; và nghiên cứu khả năng đăng cai các giải cấp châu lục, thế giới khi đáp ứng điều kiện. Đây là phần cần tỉnh táo. Đăng cai giải lớn có thể mang lại doanh thu, hình ảnh và kinh nghiệm tổ chức, nhưng cũng tiêu tốn rất nhiều tiền. Nếu lấy tiền xã hội hóa để đăng cai trong khi các CLB nữ vẫn thiếu bác sĩ, ưu tiên đã bị đảo ngược. Tổ chức sự kiện phải là phương tiện phát triển, không phải đích đến duy nhất.

Tôi có thể sai ở đâu? Mục tiêu 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm có thể đạt được trong một năm tốt nếu VFF ký được hợp đồng bản quyền lớn và có một nhà tài trợ chiến lược. Nhưng duy trì mức đó hằng năm là bài toán khác. Thương quyền của VFF chưa phải tài sản trưởng thành. Nội dung số và dịch vụ bóng đá đòi hỏi đội ngũ chuyên nghiệp, không thể làm theo phong trào. Điểm yếu nhất của chương trình nằm ở năng lực thực thi, không nằm ở tham vọng. Một chương trình hay có thể thất bại vì thiếu người làm, thiếu quy trình và thiếu dữ liệu.

Xung đột lợi ích là điểm cần nói thẳng. Ông Thụy là Phó Chủ tịch HĐQT Sacombank và lãnh đạo CLB Ninh Bình. Nếu đắc cử, VFF sẽ có quan hệ tài chính với các ngân hàng, doanh nghiệp và CLB. Cần một quy chế công khai lợi ích, kiểm tra hợp đồng và tách vai trò rõ ràng. Điều này không nhằm nghi ngờ cá nhân ông Thụy. Chức vụ Chủ tịch VFF cần một hàng rào thể chế để bảo vệ chính người ngồi ghế đó. Minh bạch không phải lời hứa; minh bạch là cơ chế.

Cam kết không dùng ngân sách nhà nước cho các nhiệm vụ thuộc VFF cũng cần đọc kỹ. Ông Thụy muốn làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Cục Thể dục thể thao Việt Nam để điều chỉnh cách phân bổ khoảng 80 tỷ đồng, ưu tiên các môn có khả năng cạnh tranh huy chương ASIAD và Olympic. Định hướng này hợp lý về hiệu quả đầu tư công. Nhưng bóng đá vẫn cần đầu tư công cho bóng đá cơ sở, bóng đá học đường, bóng đá nữ và cơ sở vật chất. Tự chủ tài chính không có nghĩa là rời bỏ trách nhiệm công. Ranh giới giữa tự chủ và bỏ mặc rất mỏng.

Mở rộng V-League lên 16-18 đội và hạng Nhất lên 18-20 đội là mục tiêu hấp dẫn, nhưng nhiều CLB Việt Nam vẫn sống nhờ tài trợ ngắn hạn. Gói 3 tỷ đồng mỗi CLB V-League không đủ nuôi một mùa giải. Nếu mở rộng trước khi siết cấp phép CLB, giải đấu sẽ có thêm đội yếu, thêm trận đấu chất lượng thấp và thêm áp lực lên cầu thủ. Trình tự đúng nên là: ổn định tài chính CLB, nâng tiêu chuẩn sân bãi, cải thiện y tế, sau đó mới tăng số đội. Ông Thụy có nhắc đến vai trò của VPF và chuyên gia; đó là điểm cộng. Nhưng chương trình chưa nêu lộ trình từng năm.

Năm 2026, tôi học cách nghe bóng đá bằng tim khi sân vận động không còn tiếng người. Từ đó, tôi luôn nhìn bảng ngân sách trước khi nhìn sơ đồ chiến thuật. Một nền bóng đá không trả lương đúng hạn cho nhân viên y tế, không có phòng phục hồi, không có xe buýt tử tế cho đội nữ thì không thể nói chuyện vô địch. Chương trình của ông Thụy có nhắc đến dinh dưỡng, y tế và phục hồi thể lực. Đó là điểm cộng. Nhưng cần định lượng: bao nhiêu trung tâm phục hồi, bao nhiêu bác sĩ, bao nhiêu suất học bổng cho cầu thủ nữ? Không có định lượng, khó giám sát.

Quản trị tài chính là trọng tâm của chương trình. Ông Thụy cam kết toàn bộ nguồn lực huy động được sử dụng đúng mục đích, công khai, minh bạch, có kiểm toán và chịu sự giám sát của các thành viên VFF. Đây là cam kết đúng hướng. Nhưng cần cụ thể hóa: công bố dòng tiền theo quý, kiểm toán độc lập, công khai hợp đồng tài trợ, quy chế chi tiêu và quyền truy cập dữ liệu cho các thành viên. Nếu chỉ công bố vào cuối năm, giám sát sẽ yếu. Muốn huy động 1.000 tỷ đồng, VFF phải chứng minh mình tiêu 1 tỷ đồng cũng minh bạch như tiêu 1.000 tỷ đồng.

Đào tạo cán bộ là phần ít được chú ý nhưng có thể để lại dấu ấn dài hạn. Ông Thụy đặt mục tiêu từ năm 2027 đào tạo thêm ít nhất 20 cán bộ về ngoại ngữ, quản trị, nghiệp vụ; phấn đấu đến năm 2030 có thêm ít nhất 5-10 nhân sự Việt Nam được tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên tại AFF, AFC, FIFA. Đây là mục tiêu táo bạo nhưng đúng hướng. Việt Nam có năng lực tổ chức, nhưng thiếu đại diện trong các ủy ban quốc tế. Muốn có tiếng nói, phải có người hiểu luật chơi, hiểu ngôn ngữ và có kinh nghiệm làm việc trong bộ máy quốc tế.

Tôi có thể sai khi cho rằng mức 600-1.000 tỷ đồng là quá tham vọng. Có thể có những nguồn thu mới từ bản quyền số, dữ liệu, dịch vụ huấn luyện và giải đấu quốc tế. Nếu VFF xây dựng được một công ty thương mại chuyên nghiệp, mức này không phi thực tế. Nhưng tham vọng không thay thế được năng lực. Điều cần biết là bộ máy VFF có đủ người, quy trình và liêm chính để quản lý 1.000 tỷ đồng minh bạch hay không. Nếu câu trả lời là có, bóng đá Việt Nam sẽ bước sang một giai đoạn khác. Nếu câu trả lời là chưa, chương trình sẽ dừng ở trang giấy.

Nếu ông Thụy đắc cử, phép thử đầu tiên nằm ở bản báo cáo tài chính kiểm toán đầu tiên, không nằm ở mục tiêu 1.000 tỷ đồng. Phép thử là việc các CLB nhận đủ 3 tỷ đồng đúng hạn, là giải nữ có 8 đội thực sự thi đấu vào năm 2028, là V-League mở rộng có lịch thi đấu khoa học và có tiêu chuẩn y tế. Nếu những việc nhỏ đó được làm đúng, niềm tin sẽ đến. Nếu không, mọi mục tiêu lớn chỉ là bài diễn văn.

Một người đàn bà nói một điều bé nhỏ về bóng đá nữ; người ta cười nhạo. Năm năm sau, họ nhắc lại. Tôi không cần VFF hứa huy chương. Tôi cần VFF trả lương đúng hạn cho một bác sĩ đội nữ, mua đủ băng keo cho một phòng y tế và công bố dòng tiền để người hâm mộ biết đồng tiền của họ đi đâu. Khi những điều nhỏ đó thành thói quen, bóng đá Việt Nam mới có quyền mơ lớn.