Hibernian cấm nhóm cổ động viên Block Seven ba trận sau vụ hỗn loạn tại Dundee United

Thứ Hai vừa rồi, khi Hibernian công bố lệnh cấm, tôi đang ngồi trong căn hộ nhỏ ở Incheon, tua lại một đoạn băng ghi âm khán đài cũ. Trong đoạn băng ấy, một giọng đàn ông lạc nhịp gào lên giữa tiếng trống, rồi tắt lịm đúng khoảnh khắc đội nhà thủng lưới. Tôi chưa từng biết mặt người đó. Nhưng đến hôm nay, khi câu lạc bộ Scotland tuyên bố cấm nhóm cổ động viên Block Seven ba trận — hai trên sân nhà, một trên sân khách — tôi bỗng nhận ra mình đang nghĩ về đúng cái giọng hát không tên ấy. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi qua nhiều mùa giải, tôi học được rằng những câu chuyện kiểu này hiếm khi bắt đầu từ tỷ số. Chúng bắt đầu từ một khoảng trống. Và lần này, khoảng trống ấy có tên: Block Seven. Hibernian — thường được gọi tắt là Hibs — là một trong những câu lạc bộ lâu đời nhất của bóng đá Scotland, đặt trụ sở tại Edinburgh và đang chơi ở Scottish Premiership. Block Seven là nhóm cổ động viên có tổ chức của câu lạc bộ, nổi tiếng với những màn trình diễn khán đài được dàn dựng công phu: băng rôn, cờ lớn, và những bài hát giữ nhịp cho cả sân vận động. Họ thuộc tầng lớp ultras — nhóm cổ động viên cuồng nhiệt, có tổ chức chặt chẽ, thường đứng sau khung thành và giữ vai trò nhạc trưởng cho bầu không khí trên khán đài. Vụ việc lần này không đứng một mình. Hồi tháng trước, đã có hỗn loạn trong trận đấu trên sân St Johnstone. Đến thứ Bảy tuần này, một vụ hỗn loạn khác lại xảy ra ở khu vực khán đài dành cho cổ động viên đội khách tại Tannadice, sân nhà của Dundee United. Chính quyền địa phương sau đó xác nhận có thêm 10 người bị buộc tội liên quan đến vụ hỗn loạn ở St Johnstone. Nói cách khác, điều mà ban lãnh đạo Hibs phải đối mặt không còn là một sự cố đơn lẻ, mà là một mô thức: hai vụ việc liên tiếp, đều diễn ra trên sân khách, đều gắn với cùng một nhóm cổ động viên. Điều đáng chú ý là thời điểm. Cả tuyên bố của câu lạc bộ lẫn thông tin về các cáo buộc mới của cảnh sát đều xuất hiện trong cùng một ngày — thứ Hai. Trong nghề làm phim tài liệu của tôi, tôi thường tự hỏi: khi hai sự kiện được đặt cạnh nhau trong cùng một khung thời gian, đó là sự trùng hợp hay là một thông điệp? Ở đây, tôi nghiêng về khả năng thứ hai. Một câu lạc bộ đang cố kiểm soát câu chuyện của chính mình. Lệnh cấm của Hibs kéo dài ba trận: hai trận trên sân nhà trước Falkirk và Celtic, và một trận trên sân khách trước St Mirren. Đây là một danh sách thi đấu trải đều trên nhiều cấp độ căng thẳng khác nhau. Falkirk là đối thủ có thể được xem nhẹ hơn. Celtic là thế lực thống trị của bóng đá Scotland, và một trận đấu trên sân nhà trước Celtic luôn là dịp có sức hút truyền thông lớn nhất. St Mirren là một chuyến đi sân khách tầm trung. Nói cách khác, lệnh cấm này không chỉ bao phủ những trận đấu ít sóng gió, mà còn chạm tới đúng cái trận đấu mà rủi ro bùng phát là cao nhất. Trong tuyên bố chính thức, câu lạc bộ cho biết sẽ thực hiện các biện pháp phù hợp khi cần thiết một khi đã xác lập được toàn bộ tình tiết sự việc. Cách dùng từ ấy rất đáng để dừng lại. Nó không nói rằng đây là chế tài cuối cùng. Nó nói rằng đây là một bước sơ bộ, có thể được mở rộng. Đằng sau câu chữ hành chính ấy là một quá trình điều tra nội bộ đang diễn ra: rà soát camera an ninh, báo cáo của lực lượng kiểm soát, và truy vết dữ liệu vé. Bối cảnh thể thao của Hibs lúc này cũng không hề yên ả. Đội bóng vừa bổ nhiệm huấn luyện viên trưởng mới, Marink Reedijk. Trận đấu trên sân Dundee United — chính là trận đấu mà vụ hỗn loạn xảy ra — là trận đầu tiên ông cầm quân, và Hibs đã thua. Một trận thua trong ngày ra mắt của tân huấn luyện viên, cộng với hỗn loạn trên khán đài đội khách, tạo nên một sự kiện mà kết quả trên sân và sự cố ngoài sân bị hòa lẫn vào nhau về mặt thời gian. Đó là một bối cảnh mà sự thất vọng của cổ động viên và hành vi quá khích có thể củng cố lẫn nhau. Ở đây, tôi phải nói rõ một điều: tôi không có bằng chứng để khẳng định trận thua ấy là nguyên nhân của vụ hỗn loạn. Bài viết gốc cũng không thiết lập mối quan hệ nhân quả đó. Nhưng như một người làm nghề quan sát, tôi biết rằng cảm xúc trên khán đài không tồn tại trong chân không. Một ngày sân khách, một tân huấn luyện viên thất bại trong trận ra mắt, và một nhóm cổ động viên vốn đã căng thẳng từ vụ việc trước đó — tất cả tạo nên một môi trường dễ cháy. Để hiểu đầy đủ về tình huống này, cần phân biệt ba đường ray chế tài đang chạy song song và không loại trừ lẫn nhau. Đường ray thứ nhất là chế tài nội bộ của câu lạc bộ — chính là lệnh cấm ba trận dành cho Block Seven. Đường ray thứ hai là chế tài của nhà nước — các cáo buộc hình sự do cảnh sát Scotland đưa ra, và khả năng áp dụng lệnh cấm vào sân vận động đối với từng cá nhân. Đường ray thứ ba là chế tài của cơ quan quản lý giải đấu — cụ thể là SPFL, đơn vị tổ chức giải, và Liên đoàn bóng đá Scotland, cơ quan kỷ luật cấp quốc gia. Ba đường ray này vận hành theo ba logic khác nhau. Lệnh cấm của câu lạc bộ là một hành động tự nguyện, mang tính phòng ngừa. Các cáo buộc hình sự là quá trình tố tụng, có thể kéo dài trong nhiều tháng. Còn chế tài của giải đấu dựa trên nguyên tắc trách nhiệm nghiêm ngặt — nghĩa là câu lạc bộ có thể bị xử phạt vì hành vi của cổ động viên bất kể lỗi của họ. Chính nguyên tắc này giải thích vì sao Hibs lại hành động nhanh đến vậy. Cốt lõi phân tích nằm ở đây: hành động của Hibs không chỉ là một biện pháp kỷ luật, mà là một nước đi phòng ngừa nhằm giảm thiểu rủi ro chế tài từ bên ngoài. Khi một câu lạc bộ tự trừng phạt mình trước, họ gửi đi một tín hiệu rằng họ đang kiểm soát tình hình. Trong bối cảnh bóng đá châu Âu, nơi các vụ hỗn loạn cổ động viên thường dẫn đến án phạt tiền hoặc đóng một phần khán đài, việc tự xử lý sớm có thể là cách để tránh hình phạt nặng hơn. Đây là một chiến lược quản trị rủi ro danh tiếng được tính toán kỹ, chứ không phải một phản ứng cảm tính. Điều này đặt ra một câu hỏi về tính tương xứng. Lệnh cấm áp lên toàn bộ một nhóm cổ động viên vì hành vi của một số cá nhân. Đây là dạng trừng phạt tập thể — một vấn đề gây tranh cãi thường xuyên trong quản trị bóng đá. Các tổ chức cổ động viên thường phản đối kiểu chế tài này vì cho rằng nó đánh đồng người vô can với người có lỗi. Và nghịch lý nằm ở chỗ: nếu nhóm bị cấm phản ứng lại bằng cách biểu tình, bằng băng rôn phản đối, hoặc tụ tập bên ngoài sân, thì chính sự phản ứng đó lại có thể bị xem là hành vi mất trật tự mới — làm trầm trọng thêm vấn đề mà nó định phản đối. Tôi từng quay một cảnh phim ở một sân vận động trống trong mùa đại dịch. Không có khán giả, không có tiếng hát, không có trống. Chỉ có tiếng gió và tiếng bóng. Khi đó tôi viết trong kịch bản một câu mà đến giờ vẫn theo tôi: Sân vận động trống, nhưng ký ức đông đúc. Ba trận đấu sắp tới của Hibs sẽ có những khoảng trống như thế trên khán đài — không phải vì đại dịch, mà vì một quyết định của chính câu lạc bộ. Và đây là điểm mâu thuẫn mà tôi muốn dừng lại lâu hơn. Trong bóng đá hiện đại, lợi thế sân nhà không còn được đo bằng địa lý thuần túy. Nó được đo bằng bầu không khí. Một khán đài ồn ào có thể tạo áp lực lên trọng tài, làm chùn bước đối thủ, và truyền năng lượng cho đội nhà trong những phút cuối. Khi Hibs cấm Block Seven khỏi trận đấu trên sân nhà trước Celtic, họ vô tình lấy đi chính cái thứ mà lợi thế sân nhà phụ thuộc vào. Đây là một hậu quả mang tính cạnh tranh, không chỉ là hậu quả về danh tiếng. Với một tân huấn luyện viên đang cần điểm tựa tinh thần, việc mất đi nhóm cổ động viên hát chính trên khán đài có thể là một mất mát không nhỏ. Ở chiều ngược lại, tôi cũng phải thừa nhận rằng quyết định của Hibs có logic riêng. Nếu hỗn loạn tái diễn trong trận đấu với Celtic — trận đấu có sức hút truyền thông lớn nhất trong số ba trận — thì rủi ro chế tài từ SPFL và Liên đoàn Scotland sẽ tăng lên đáng kể. Việc hành động trước có thể là cách để giảm xác suất đó. Đây là một sự đánh đổi: đổi bầu không khí khán đài lấy sự an toàn về mặt quản trị. Và trong ngắn hạn, đó có thể là một sự đánh đổi hợp lý. Có một chi tiết nữa mà tôi cho là quan trọng nhưng dễ bị bỏ qua: quy mô của cuộc điều tra hình sự. Con số 10 người bị buộc tội thêm cho thấy cuộc điều tra về vụ St Johnstone không hề khép lại — nó đang mở rộng. Điều này có nghĩa là câu chuyện sẽ không kết thúc khi lệnh cấm ba trận kết thúc. Nó sẽ còn tiếp diễn trên các bản tin pháp luật, trong các phiên tòa, và trong những lệnh cấm vào sân vận động có thể được áp dụng cho từng cá nhân. Đây là một cơ chế pháp lý khác biệt với lệnh cấm của câu lạc bộ, và nó có thể kéo dài trong nhiều tháng. Trong nghề của tôi, khi theo chân một nhân vật qua nhiều tháng, tôi học được rằng điều quan trọng nhất không phải là khoảnh khắc cao trào, mà là những gì xảy ra sau đó. Vụ hỗn loạn tại Tannadice là cao trào. Nhưng câu chuyện thật sự nằm ở những tuần sau: liệu Block Seven có phản ứng không, liệu đội bóng của Reedijk có tìm được nhịp không, và liệu Hibs có giữ được sự cân bằng giữa việc trấn áp cổ động viên và việc duy trì một cộng đồng. Ở đây, tôi muốn quay lại với một suy nghĩ về cổ động viên. Nhóm ultras như Block Seven thường bị nhìn nhận qua lăng kính của những vụ việc như thế này. Nhưng họ cũng là những người bỏ tiền, bỏ thời gian, và bỏ giọng nói của mình để làm cho sân vận động trở thành một nơi có sức sống. Họ không chạm trái bóng, nhưng họ giữ cả thế giới. Vấn đề là thế giới ấy đôi khi vượt khỏi ranh giới mà xã hội cho phép. Có một câu tôi vẫn viết đi viết lại trong các kịch bản của mình: Tiếng vỗ tay không ai nghe vẫn là tiếng vỗ tay. Những người đứng trên khán đài hát suốt 90 phút không được ghi vào bảng tỷ số. Nhưng họ tồn tại. Và khi một câu lạc bộ quyết định rằng một nhóm trong số họ phải im lặng ba trận, câu lạc bộ ấy đang đưa ra một phán quyết về giá trị của tiếng hát so với giá trị của trật tự. Tôi không ở Edinburgh. Tôi không ngồi trong cuộc họp nào của ban lãnh đạo Hibs. Tôi chỉ là một người quan sát, xa cách về địa lý nhưng gần gũi về nghề nghiệp, vì tôi cũng từng phải quyết định cắt gì và giữ gì trong một câu chuyện. Và tôi biết rằng mọi quyết định cắt bỏ đều để lại một khoảng trống mà người ta phải học cách sống chung. Điều đáng suy ngẫm là bối cảnh rộng hơn của bóng đá Scotland. Nếu hiện tượng hỗn loạn cổ động viên có xu hướng gia tăng trên khắp giải đấu, thì áp lực sẽ dồn lên các cơ quan quản lý để siết chặt quy định — chẳng hạn như kiểm soát vé chặt hơn hoặc hạn chế phân bổ vé cho đội khách. Và nếu xung đột giữa nhóm ultras và câu lạc bộ kéo dài, hệ quả có thể là sự suy giảm bầu không khí sân nhà — một thứ ảnh hưởng trực tiếp đến sản phẩm bóng đá mà các đài truyền hình đang trả tiền để phát sóng. Đây là một chuỗi tác động đi từ văn hóa khán đài, qua quản trị câu lạc bộ, đến giá trị thương mại của giải đấu. Đây là điểm mà tôi cho là nghịch lý cốt lõi: câu lạc bộ đang cố bảo vệ hình ảnh của mình bằng cách loại bỏ chính những người tạo nên hình ảnh ấy. Block Seven là một phần của bản sắc Hibs, theo cả nghĩa tích cực lẫn tiêu cực. Cấm họ là một cách để nói rằng bản sắc ấy cần được định nghĩa lại — nhưng định nghĩa lại bản sắc của một cộng đồng là điều không thể làm bằng một mệnh lệnh hành chính. Về phía huấn luyện viên Reedijk, tôi nghĩ áp lực sẽ đến theo một cách khác. Ông vừa thua trận ra mắt. Ông đang ở giai đoạn định hình đội bóng. Và giờ ông phải làm việc trong một môi trường mà khán đài nhà có thể im lặng hơn bình thường trong trận đấu lớn nhất. Một huấn luyện viên mới thường cần thời gian ân hạn từ cổ động viên. Nhưng thời gian ân hạn ấy có thể bị bào mòn nhanh hơn nếu kết quả không đến, và nếu cổ động viên cảm thấy câu lạc bộ đang đối xử với họ bằng sự trừng phạt thay vì đối thoại. Ở đây tôi muốn nói về một khả năng mà ít người nhắc tới: điều tốt nhất có thể xảy ra cho Hibs lúc này không phải là một lệnh cấm thành công, mà là một lệnh cấm đi kèm với đối thoại. Nếu câu lạc bộ dùng ba trận ấy như một khoảng lặng để xây dựng lại quan hệ với cộng đồng cổ động viên — minh bạch về quá trình điều tra, giải thích tiêu chí, lắng nghe phía bên kia — thì một biến cố tiêu cực có thể được chuyển hóa thành một bước tiến về quản trị. Đây không phải là điều dễ làm. Nhưng đó là điều phân biệt giữa một câu lạc bộ biết quản lý khủng hoảng và một câu lạc bộ chỉ biết dập lửa. Trong một bộ phim tài liệu tôi từng làm về một cộng đồng người Senegal ở Lyon, tôi học được rằng trừng phạt và thuộc về không thể cùng tồn tại lâu dài. Bạn có thể cấm một người vào sân, nhưng bạn không thể cấm người ta cảm thấy mình là một phần của đội bóng. Và khi bạn cố làm điều đó, bạn không xóa đi tình yêu — bạn chỉ chuyển nó sang một hình thức khác, thường là hình thức ồn ào hơn và khó kiểm soát hơn. Vậy điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Có ba kịch bản. Kịch bản thứ nhất, lệnh cấm ba trận được thực thi trọn vẹn, cuộc điều tra hình sự tiếp tục nhưng không có hỗn loạn mới, và câu chuyện dần lắng xuống. Kịch bản thứ hai, hỗn loạn tái diễn trong trận đấu với Celtic, và SPFL cùng Liên đoàn Scotland áp đặt án phạt bổ sung — có thể là tiền, có thể là đóng một phần khán đài. Kịch bản thứ ba, lệnh cấm và hành động của cảnh sát đủ sức răn đe, câu lạc bộ được nhìn nhận là đã hành động dứt khoát, và vụ việc phai nhạt khỏi chu kỳ tin tức. Không ai có thể biết chắc kịch bản nào sẽ thành hiện thực. Nhưng có một điều tôi tin chắc: câu chuyện này sẽ được quyết định không phải bởi lệnh cấm, mà bởi cách câu lạc bộ xử lý khoảng thời gian sau đó. Ba trận đấu trống trên khán đài là một bài kiểm tra. Và bài kiểm tra ấy không chỉ dành cho Block Seven, mà dành cho chính Hibs. Khi tôi tắt đoạn băng ghi âm khán đài và nhìn ra cửa sổ Incheon, tôi nghĩ về cái giọng hát không tên ấy. Có thể người đàn ông đó là một trong những người sẽ bị cấm vào sân. Có thể ông ấy không liên quan gì đến vụ hỗn loạn. Nhưng dù là ai, ông ấy vẫn là một phần của một thứ lớn hơn bản thân mình — một cộng đồng được tạo nên bởi những người không bao giờ chạm trái bóng. Câu hỏi tôi để lại không phải là liệu Hibs đã đúng hay sai khi cấm Block Seven. Mà là: một câu lạc bộ có thể giữ trật tự mà không đánh mất linh hồn của khán đài hay không? Và nếu câu trả lời là không, thì cái giá của trật tự ấy — ba trận im lặng, một khoảng trống trên khán đài, một cộng đồng bị chia đôi — liệu có xứng đáng để trả bằng chính giọng hát của mình.