Bên trong phòng VAR: Khi công nghệ không xóa được nghi ngờ

Trong ba trận gần nhất tại V.League, số lần VAR can thiệp vào các tình huống trong vòng cấm đã tăng gấp đôi so với giai đoạn đầu mùa. Đó là con số tôi ghi lại được từ bảng thống kê của ban trọng tài, không phải từ bất kỳ nguồn tin nội bộ nào. Và nó đặt ra một câu hỏi mà không ai muốn trả lời thẳng: nếu công nghệ đã can thiệp nhiều hơn, tại sao tranh cãi lại gay gắt hơn?

Tôi bắt đầu theo dõi VAR từ năm 2026, khi V.League chính thức áp dụng. Hồi đó, tôi tin rằng camera và màn hình sẽ là liều thuốc giải cho mọi tranh cãi. Sáu năm sau, tôi ngồi lại với 47 biên bản trận đấu có VAR, đối chiếu từng phút, từng quyết định, và nhận ra một điều khác: công nghệ không xóa được nghi ngờ, nó chỉ chuyển nghi ngờ từ trọng tài sang chính cái màn hình.

Vấn đề không nằm ở VAR, mà ở quy trình ra quyết định đằng sau nó. Trong 47 biên bản tôi thu thập, có 12 trận mà quyết định cuối cùng của trọng tài chính không khớp với khuyến nghị của tổ VAR. Con số 12/47 ấy không lớn, nhưng nó đủ để thấy rằng VAR đang bị sử dụng như một công cụ hợp thức hóa hơn là một công cụ kiểm tra chéo.

Tôi không cần lời thú nhận, vì số liệu đã đối chiếu không bao giờ cần xin lỗi. Trong trận đấu giữa Hà Nội FC và Viettel ở vòng 12, tôi ghi lại được 4 tình huống VAR can thiệp. Cả 4 đều liên quan đến các pha bóng trong vòng cấm. Thời gian trọng tài dừng trận đấu để xem lại: 3 phút 42 giây, 4 phút 15 giây, 2 phút 58 giây và 5 phút 07 giây. Tổng cộng gần 16 phút bóng lăn bị gián đoạn. Người hâm mộ trên khán đài phải chờ đợi trong khi các ông không có bất kỳ thông tin nào ngoài tiếng loa phát thanh mơ hồ.

Và đây là điểm mấu chốt: trong 4 tình huống đó, chỉ có 1 quyết định được giữ nguyên sau khi xem lại. Ba tình huống còn lại bị đảo ngược. Tỷ lệ đảo ngược 75% trong một trận đấu là con số bất thường nếu so với mức trung bình của toàn mùa giải, mà tôi tính được là 38%. Tôi không nói rằng trọng tài sai. Tôi chỉ hỏi: nếu VAR đã được thiết kế để giảm thiểu sai sót, tại sao tỷ lệ đảo ngược trong một trận cụ thể lại cao gấp đôi mức trung bình? Phải chăng trọng tài chính đã bỏ qua những tín hiệu rõ ràng ngay từ đầu, và VAR chỉ đang sửa chữa những lỗi mà lẽ ra không nên xảy ra?

Hai mươi năm cầm bút, tôi không mất niềm tin vào con người. Tôi chỉ mất niềm tin vào những chữ ký ướt. Biên bản trận đấu có chữ ký của trọng tài, giám sát viên và đại diện hai đội. Nhưng biên bản VAR thì không. Không có chữ ký nào xác nhận rằng tổ VAR đã thực sự xem xét tất cả các góc máy, rằng họ đã trao đổi với nhau như thế nào, rằng họ có bị áp lực từ bất kỳ ai hay không. Tôi đã yêu cầu được xem nhật ký liên lạc nội bộ của tổ VAR trong 3 trận đấu. Cả 3 lần đều bị từ chối với lý do "bảo mật thông tin nội bộ".

Vậy thì làm sao chúng ta có thể tin rằng VAR đang minh bạch? Làm sao có thể khẳng định rằng mọi quyết định đều dựa trên bằng chứng hình ảnh khách quan, khi chính những người ngồi trong phòng VAR lại không để ai kiểm tra lại quy trình của họ?

Tôi không phản đối VAR. Tôi phản đối cách nó đang được vận hành. Ở các giải đấu lớn, VAR có một quy trình công khai: âm thanh liên lạc giữa trọng tài chính và tổ VAR được công bố sau trận, hình ảnh các góc máy được đối chiếu công khai, và quan trọng nhất, có một cơ chế giải trình độc lập. Ở V.League, chúng ta có một cái màn hình, một cái tai nghe, và một niềm tin mù quáng rằng công nghệ sẽ tự động đúng.

Vấn đề không phải là công nghệ. Vấn đề là con người đứng sau công nghệ. Và con người, khi không bị kiểm tra, sẽ luôn tìm cách tối ưu hóa lợi ích của chính mình, dù là vô thức.

Ba năm theo dõi 1.400 mẫu xét nghiệm, cuối cùng tất cả nằm gọn trong một kết luận: họ không chạy bằng sức mình. Ở đây cũng vậy. Tôi không cần biết ai đúng ai sai trong từng tình huống cụ thể. Tôi chỉ cần biết rằng quy trình đang thiếu những chốt kiểm soát cơ bản nhất. Và khi quy trình thiếu chốt kiểm soát, thì mọi tranh cãi đều có lý do để tồn tại.

Người hâm mộ bỏ tiền mua vé, họ xứng đáng được biết tại sao một bàn thắng bị từ chối. Cầu thủ đổ mồ hôi trên sân, họ xứng đáng được biết quyết định nào đã được đưa ra dựa trên cơ sở nào. Và nền bóng đá, nếu muốn phát triển, cần một hệ thống minh bạch hơn là một màn hình có thể che giấu mọi thứ phía sau nó.

Tôi sẽ tiếp tục gửi yêu cầu xem nhật ký VAR. Lần thứ tư. Và nếu vẫn bị từ chối, tôi sẽ công bố danh sách 12 trận đấu mà quyết định cuối cùng không khớp với khuyến nghị của tổ VAR. Không phải để buộc tội ai, mà để chứng minh một điều: khi không có ai kiểm tra, thì niềm tin chỉ là một từ ngữ đẹp đẽ trên giấy.