Asiad 20: Hai tấm HCĐ từ Teqball và Karate, và khoảng trống phía sau

Sáng 20/9, Bùi Ngọc Nhi bước vào sàn kata của Asiad 20 với một trận thua 0-5 trước Ono Maho, VĐV chủ nhà Nhật Bản. Ở góc nhìn của người xem thông thường, cánh cửa đã khép: thua sốc ngay trận mở màn, đối thủ kế tiếp lại là người Hàn Quốc, và nội dung Kata biểu diễn cá nhân không cho phép bất kỳ sai số nào. Chỉ vài giờ sau, cô hạ Choi Haeun 5-0, rồi vượt qua Leong Wai Yee Shannon của Singapore 4-1 để giành HCĐ. Cùng buổi sáng, ở nhà thi đấu teqball, Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi đánh bại cặp Dsouza Quimcy Joaquim - Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ với tỷ số 2-0 ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ. Đó là tấm HCĐ đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại kỳ đại hội lần này. Tôi xem lại băng ghi hình của cả hai trận hai lượt, không phải để tìm cảm xúc, mà để tìm chuỗi nhân quả đứng sau kết quả.

Trong cả hai trận, thứ quyết định không nằm ở pha kết thúc. Nó nằm ở cách các VĐV Việt Nam xử lý nhịp độ ngay trước đó. Một trận đấu là một cuốn sách; người thường đọc kết cục, tôi đọc chú thích.

Teqball lần đầu tiên được đưa vào chương trình thi đấu ở Asiad 20. Môn này là sự lai ghép giữa bóng đá và bóng bàn: hai VĐV đứng hai bên một chiếc bàn cong, chạm bóng bằng mọi bộ phận cơ thể trừ tay, và bóng không được chạm bàn hai lần liên tiếp trong cùng một lần chạm. Cái bàn cong ấy loại bỏ gần hết các quỹ đạo thẳng quen thuộc của bóng đá, buộc VĐV phải tính lại điểm rơi mỗi lần chạm. Ở nội dung đôi, khoảng cách giữa hai VĐV trở thành biến số lớn nhất: ai để lộ khoảng trống giữa hai người, người đó nhận bóng. Với một môn còn khá mới lạ ở Việt Nam, việc Minh Tân và Gia Nghi vào thẳng trận tranh HCĐ đã là một kết quả vượt khỏi mặt bằng chung.

Karate thì ngược lại, là môn Việt Nam đã có bề dày. Ngọc Nhi từng để lại dấu ấn tại SEA Games 33 và các giải trẻ châu Á. Kata là nội dung biểu diễn, nhưng đừng để chữ biểu diễn đánh lừa: giám khảo chấm theo tốc độ, lực, nhịp thở, độ chính xác của từng thế và sự ổn định của trọng tâm. Một cú xoay hông chậm nửa nhịp, một bước di chuyển lệch vài phân, điểm số đổi ngay. Thua 0-5 trước Ono Maho nghĩa là khoảng cách ở trận đó không nằm ở vài lỗi nhỏ, mà ở cả một tầng kỹ thuật.

Về phần bảng tổng sắp, sau gần nửa ngày thi đấu, đoàn Trung Quốc vươn lên dẫn đầu với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ; VĐV Lin Xinyu ở nội dung ba môn phối hợp nữ mang về tấm HCV đầu tiên cho họ. Chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV và 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi đoàn có 1 HCV, lần lượt xếp từ thứ ba đến thứ năm. Đoàn Việt Nam tạm đứng thứ chín với 2 HCĐ.

Đọc bảng tổng sắp là một chuyện; đọc cách hai tấm HCĐ được tạo ra lại là chuyện khác.

Ở trận teqball, điều đáng chú ý nhất không phải tỷ số 2-0. Đó là cách Minh Tân và Gia Nghi khóa khoảng trống giữa hai người. Cặp Ấn Độ liên tục tìm cách đưa bóng xuống hành lang trung tâm, nơi hai VĐV Việt Nam dễ giẫm chân nhau. Nhưng cặp Việt Nam di chuyển như một khối: người phía trước kéo đối thủ sang một bên, người phía sau bịt lại khoảng vừa mở. Bàn cong khiến bóng nảy lên ở góc dốc, và chính ở đó, VĐV Việt Nam tỏ ra chủ động hơn trong việc chọn điểm chạm. Lợi thế không đến từ sức mạnh, mà từ việc đọc trước quỹ đạo bóng trước khi nó rời chân đối thủ.

Trận đôi nam của Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa, diễn ra sau đó, để thua cặp Iraq và bỏ lỡ HCĐ, lại cho thấy mặt còn lại của cùng một vấn đề. Khi đối thủ chuyển sang đánh dài và buộc hai VĐV Việt Nam phải tách ra để giữ biên, khoảng giữa giãn ra, và những lần chạm bóng mất đi độ ổn định. Tôi không nói đó là thất bại về tinh thần. Đó là bài toán khoảng trống chưa có lời giải tương ứng ở nội dung đôi nam.

Ở kata của Ngọc Nhi, câu chuyện còn rõ hơn. Sau thua 0-5, cô không thay đổi với mục tiêu gỡ điểm, mà siết lại các yếu tố nền: trục thân, nhịp thở, độ dứt khoát ở điểm dừng. Thắng Choi Haeun 5-0 là một màn trình diễn gần như sạch lỗi. Thắng Leong Wai Yee Shannon 4-1 là một trận đấu khác về bản chất: đối thủ Singapore có nhịp nhanh hơn, buộc Ngọc Nhi phải giữ được độ chính xác trong khi tăng tốc, thay vì giảm tốc để giữ độ chính xác. Mọi sơ đồ đều lỗi thời vào phút 70; người giỏi sửa sơ đồ ngay trong đầu. Trong kata, phút 70 là thế thứ ba của bài biểu diễn, khi cơ thể bắt đầu mỏi và trọng tâm dễ trôi về phía trước.

Ngọc Nhi còn cơ hội tranh thêm huy chương khi cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9. Ở thể đồng đội, tiêu chí chấm dịch chuyển: ngoài độ chính xác cá nhân, giám khảo còn chấm độ đồng đều giữa các thành viên. Một người lệch nhịp sẽ kéo điểm của cả tổ.

Điểm mù nằm ở chỗ ít ai chịu nhìn. Teqball lần đầu vào Asiad nghĩa là số đối thủ có hệ thống huấn luyện bài bản còn mỏng; một tấm HCĐ ở môn mới chưa nói lên mặt bằng bền vững. Tôi không dự đoán; tôi nhìn thấy chuỗi nhân quả đang xếp hàng. Khi môn này được nhiều nước đầu tư hơn, khoảng trống kỹ thuật mà Minh Tân và Gia Nghi đang khai thác sẽ bị lấp, và lúc đó mới là phép thử thật. Ngược lại, tấm HCĐ kata của Ngọc Nhi đứng trên một nền đào tạo dày hơn, nên sức nặng của nó khác về bản chất. Đoàn Việt Nam tạm xếp thứ chín với 2 HCĐ, con số ấy chỉ có nghĩa sau khi ta biết nó được tạo ra bởi một môn mới và một môn cũ.

Sân vắng không nghèo đi; nó lột bỏ lớp ồn ào để dữ liệu tự nói.

Điều đáng theo dõi tiếp theo không phải là có thêm HCĐ hay không. Đó là liệu cặp teqball nam có sửa được khoảng trống ở trung tâm trước khi các đối thủ đọc ra, và liệu Ngọc Nhi có giữ được độ chính xác dưới áp lực đồng đội ở ngày 22/9. Hai câu hỏi ấy sẽ trả lời rõ hơn bất kỳ bảng tổng sắp nào về việc đoàn thể thao Việt Nam đang tiến hay chỉ đang tận dụng một khoảng trống tạm thời.