VFF khóa X trước ngày 19-10: Ghế chủ tịch, ghế tài chính và khoảng trống kỹ thuật

Cuối tháng Chín, trên sân phụ của một trung tâm đào tạo trẻ phía nam Hà Nội, tôi đứng dưới mái tôn đã bạc màu vì mưa. Một nhóm cầu thủ U17 tập chuyền bóng trong phạm vi chật hẹp, tiếng bóng đập xuống nền xi măng đều như nhịp gõ. Huấn luyện viên không nói nhiều; ông chỉ dùng tay ra hiệu cho cậu tiền vệ lùi sâu, giữ cự ly với hậu vệ biên. Không có khán giả, không có camera, không có bảng tỷ số. Cách đó vài chục cây số, tại trụ sở Liên đoàn Bóng đá Việt Nam, một cuộc đua khác đang bước vào những ngày cuối trước hạn đề cử 19-10. Danh sách ứng viên cho ghế chủ tịch VFF khóa X, nhiệm kỳ 2026-2030, đã xuất hiện nhưng vẫn được ghi nhận là sơ bộ. Tôi đã ngồi ở nhiều khán đài Việt Nam, từ những giải trẻ trên sân đất nện đến các trận đấu lớn ở Mỹ Đình, và lần nào cũng vậy, điều khiến tôi chú ý không nằm ở tiếng hò reo. Dưới lớp bụi phố thị, tôi vẫn tìm thấy những viên ngọc chưa ai kịp nhìn. Lần này, viên ngọc ấy là một câu hỏi về cách bóng đá Việt Nam tự quản trị mình. Đại hội VFF khóa X dự kiến diễn ra cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027, sau một chu kỳ bốn năm có nhiều biến động. Theo thông tin sơ bộ được ghi nhận trước hạn đề cử 19-10, ba gương mặt được nêu cho ghế chủ tịch gồm ông Trần Quốc Tuấn, chủ tịch đương nhiệm và là quan chức nhà nước; ông Nguyễn Đức Thụy, doanh nhân; và ông Vũ, một phó chủ tịch mang tính tổ chức. Ông Trần Anh Tú được đề cử tiếp cho ghế phó chủ tịch chuyên môn và kỹ thuật. Điểm đáng chú ý nhất trong bức tranh nhân sự không nằm ở tên riêng nào, mà ở chỗ không có tỷ phú USD nào được nêu cho ghế chủ tịch hoặc ghế phó chủ tịch tài chính. Các tổ chức thành viên, gồm câu lạc bộ và liên đoàn địa phương, là nhóm đề cử và bỏ phiếu. Ông Tuấn, với tư cách quan chức nhà nước, cần văn bản đồng ý của Bộ trước khi tranh cử. Danh sách còn sơ bộ, VFF chưa chốt, và tiểu ban nhân sự vẫn đang tổng hợp đề cử. Mọi kết luận về người thắng cuộc lúc này đều phải đặt trong ngoặc kép của sự thận trọng. Cuộc đua này được mô tả như một lựa chọn giữa nguồn lực và tính liên tục. Chương trình hành động duy nhất được nêu nội dung cụ thể là của ông Nguyễn Đức Thụy, với trọng tâm thu hút nguồn lực và kết nối các bên liên quan. Các ứng viên còn lại chưa công bố kế hoạch phát triển bóng đá chi tiết, gồm lộ trình đào tạo trẻ, chuẩn hóa huấn luyện viên, hay cách gắn V.League với lịch đội tuyển quốc gia. Điều đó khiến cuộc đua mang dáng dấp của một cuộc đàm phán về tiền và ổn định, hơn là một cuộc so găng của các triết lý bóng đá. Với một liên đoàn đã có bộ máy kỹ thuật tương đối đầy đủ, việc ứng viên nhìn thấy ràng buộc lớn nhất là nguồn lực cũng có lý. Nhưng bóng đá Việt Nam đang có những điểm nghẽn kỹ thuật rất cụ thể, và không ứng viên nào biến chúng thành trung tâm của chiến dịch. Việc Trần Anh Tú tiếp tục được đề cử cho ghế phó chủ tịch chuyên môn và kỹ thuật là tín hiệu về tính liên tục. Nó trấn an các câu lạc bộ rằng phần bóng đá, từ đội tuyển quốc gia đến hệ thống trẻ, sẽ không bị xáo trộn ngay sau đại hội. Nhưng sự trấn an ấy cũng có giá của nó. Một bộ máy kỹ thuật ổn định có thể là bệ đỡ cho cải cách, hoặc có thể là tấm đệm cho trì trệ. Các vấn đề tồn tại của bóng đá Việt Nam không thiếu: tỷ lệ chuyển hóa từ lứa trẻ lên đội một còn thấp, lịch V.League thường xung đột với các đợt tập trung đội tuyển, tiêu chuẩn trọng tài và VAR còn gây tranh cãi. Không ứng viên nào công bố giải pháp cho những điểm này. Đây là khoảng trống thông tin, chưa thể coi là bằng chứng rằng họ không có kế hoạch. Nhưng trong một cuộc bầu cử, khoảng trống thông tin thường trở thành khoảng trống chính danh. Tín hiệu tài chính mới là phần nặng nhất của bức tranh. Trong mô hình VFF, ghế phó chủ tịch tài chính từng là kênh để các nhà tài trợ lớn, thường được gọi là bầu, đưa nguồn lực vào bóng đá đội tuyển. Việc ghế này không có gương mặt tỷ phú USD nào được nêu ở giai đoạn đề cử tạo ra rủi ro huy động nguồn lực. Mỗi bản hợp đồng là một lớp trầm tích; người khác đọc giá trị, tôi đọc quá khứ. Quá khứ ấy cho thấy VFF vận hành dựa trên ba chân: ngân sách nhà nước, tài trợ thương mại và vốn từ các nhà hảo tâm. Chân nhà nước bị giới hạn bởi thủ tục hành chính. Chân thương mại phụ thuộc vào thành tích và thị trường. Chân hảo tâm đang có dấu hiệu co lại. Nếu ông Thụy thắng với chương trình thu hút nguồn lực, khả năng thực thi của ông phụ thuộc vào mạng lưới cá nhân nhiều hơn vào một ghế tài chính được thể chế hóa. Mô hình ấy có thể hiệu quả trong ngắn hạn, nhưng mang rủi ro kế nhiệm. Ông Tuấn bước vào cuộc đua với tư cách quan chức nhà nước, và điều đó tạo ra một điểm yếu về mặt chính danh. Nó nuôi dưỡng cách hiểu rằng bóng đá Việt Nam được điều hành bằng bổ nhiệm hành chính nhiều hơn bằng thành tích bóng đá. Cần văn bản đồng ý của Bộ là quy định, không phải lỗi cá nhân. Nhưng trong mắt một bộ phận người hâm mộ, nó củng cố khoảng cách giữa liên đoàn và sân cỏ. Mô hình ba chân vì thế không chỉ là câu chuyện tiền bạc. Nó là câu chuyện về ai được phép quyết định, ai được phép phản biện và ai phải chịu trách nhiệm khi đội tuyển thất bại. Một liên đoàn khỏe mạnh cần cả ba chân cùng vững, nhưng cần hơn một cơ chế để ba chân ấy không giẫm lên nhau. Kết quả đội tuyển trong chu kỳ vừa qua là một câu chuyện lẫn lộn. Chức vô địch ASEAN 2026, được định đoạt đầu năm 2026, là điểm sáng lớn. Việc đội tuyển nữ lần đầu dự World Cup 2026 là cột mốc lịch sử. Ở chiều ngược lại, việc không vào được vòng loại thứ ba World Cup 2026 và giai đoạn Philippe Troussier đầy sóng gió là những vết lõm. Sau đó, đội tuyển dưới thời Kim Sang-sik lấy lại được nhịp và danh hiệu khu vực. Dư luận vì thế đang ở trạng thái hồi phục nhưng mong manh. Danh hiệu khu vực làm tăng thiện chí với ban lãnh đạo đương nhiệm, đồng thời nâng chi phí chính trị của việc thay người. Nhưng dư luận không phải lá phiếu. Ở đại hội VFF, các tổ chức thành viên mới là nhóm quyết định. Tiếng nói người hâm mộ quan trọng như một khung chính danh trên truyền thông, không phải số phiếu trong hội trường. Tôi nhớ một buổi chiều ở giải trẻ vùng ven, khi một cầu thủ chạy cánh liên tục lùi về bọc lót cho hậu vệ biên mà không hề được nhắc tên trên loa. Cậu ấy không ghi bàn, không có pha bóng gây sốt. Nhưng mỗi lần đội nhà mất bóng, cậu ấy là người đầu tiên bịt khoảng trống. Người ta nhìn thấy hào quang, tôi lại nhìn thấy những tấm lưng thầm lặng. Bóng đá Việt Nam cũng có những tấm lưng như thế ở cấp quản trị: những người làm lịch thi đấu, những người đào tạo trọng tài, những người giữ cho các giải trẻ có sân và có đối thủ. Cuộc đua ghế chủ tịch VFF sẽ được nhớ đến bằng tên người thắng. Nhưng chất lượng của nhiệm kỳ 2026-2030 sẽ được đo bằng những tấm lưng ấy. Có một cách đọc phản trực giác về sự vắng mặt của tỷ phú USD. Nỗi lo lớn nhất không nằm ở việc thiếu một nhà tài trợ giàu có. Nó nằm ở việc cuộc đua có thể kết thúc mà không ai phải trình bày một kế hoạch kỹ thuật đủ cụ thể. Thiếu tiền có thể được xử lý bằng các giải pháp ngắn hạn, từ tài trợ đến xã hội hóa. Thiếu định hướng kỹ thuật thì cái giá kéo dài qua nhiều lứa cầu thủ. Một ghế tài chính trống có thể được lấp trước đại hội, nhất là khi còn khoảng thời gian dài đến cuối 2026 hoặc đầu 2027. Một khoảng trống kỹ thuật thì khó lấp hơn, vì nó đòi hỏi dữ liệu, lộ trình và trách nhiệm giải trình. Cuộc đua này vì thế nên được đọc qua hai câu hỏi: ai kiểm soát nguồn lực, và ai chịu trách nhiệm về con đường phát triển của cầu thủ Việt Nam. Nếu ông Thụy thắng, mô hình tài chính cá nhân hóa sẽ là điểm mạnh và điểm yếu cùng lúc. Điểm mạnh là tốc độ ra quyết định và khả năng huy động quan hệ. Điểm yếu là tính thể chế thấp. Một liên đoàn không thể phụ thuộc mãi vào thiện chí của một vài cá nhân. Nó cần một cơ chế để dòng tiền được phân bổ theo mục tiêu, được kiểm toán và được công bố. Nếu ông Tuấn tái đắc cử, tính liên tục sẽ là điểm mạnh, nhưng áp lực cải cách sẽ lớn hơn. Danh hiệu khu vực đã mua cho ban lãnh đạo đương nhiệm một khoảng thời gian. Khoảng thời gian ấy không phải vô hạn. Nó sẽ cạn dần nếu các vấn đề về lịch thi đấu, trọng tài, VAR và chuyển hóa cầu thủ trẻ không được xử lý. Ngày 19-10 không chỉ là một mốc thủ tục. Nó là bài kiểm tra xem liên đoàn có dám công bố danh sách đề cử, tiêu chí ứng viên và kế hoạch hành động hay không. Điều cần theo dõi không phải là ai đang dẫn đầu trên mặt báo, mà là ai có kế hoạch cho ghế tài chính, ai chịu trách nhiệm về hệ thống kỹ thuật và ai cam kết minh bạch hóa các khoản thu chi. Tôi già rồi, nên tôi đủ kiên nhẫn để chờ một mùa bóng trưởng thành. Nhưng sự kiên nhẫn ấy không miễn trừ cho một đại hội khỏi nghĩa vụ nói rõ mình sẽ làm gì. Bóng đá Việt Nam xứng đáng với một cuộc đua mà sau ngày bỏ phiếu, người hâm mộ có thể trả lời được một câu đơn giản: ai sẽ chịu trách nhiệm cho lứa cầu thủ tiếp theo.